Uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không? – bí quyết cho hạnh phúc bền lâu

Thuốc tránh thai khẩn cấp là biện pháp “phao cứu sinh” đối với nhiều phụ nữ sau khi gặp tình huống quan hệ tình dục không an toàn, như bao cao su bị rách, quên uống thuốc tránh thai hàng ngày hoặc gặp phải trường hợp cưỡng bức quan hệ. Tuy nhiên, tâm lý lo lắng về tác dụng phụ của loại thuốc này luôn phổ biến, nhất là câu hỏi “uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không?” xuất hiện trên nhiều diễn đàn sức khỏe và tư vấn y tế. Nhiều người lo sợ chỉ uống 1 lần cũng sẽ gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng khả năng sinh sản sau này, trong khi một số người lại quá chủ quan, sử dụng thuốc khẩn cấp như biện pháp tránh thai thường xuyên.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn bộ cơ chế hoạt động, tác dụng phụ, ngưỡng an toàn và những lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp, giúp bạn có đủ kiến thức để bảo vệ sức khỏe của mình một cách khoa học.

I. Hiểu biết cơ bản về thuốc tránh thai khẩn cấp

Trước khi trả lời câu hỏi uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không, bạn cần hiểu rõ bản chất của loại thuốc này, sự khác biệt với các loại thuốc tránh thai thông thường để nhận thức đúng về công dụng và rủi ro.

1. Thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?

Thuốc tránh thai khẩn cấp (tiếng Anh là Emergency Contraception – EC) là loại thuốc chứa hàm lượng hormone sinh dục nữ cao, được bào chế đặc biệt chỉ sử dụng trong các tình huống bất ngờ, không phải là biện pháp tránh thai lâu dài. Loại thuốc này không giống với thuốc phá thai, nó không thể chấm dứt thai kỳ đã hình thành, mà chỉ có tác dụng ngăn ngừa thụ thai trước khi thai bắt đầu làm tổ trong niêm mạc tử cung.

Hiện nay trên thị trường Việt Nam có 2 loại thuốc tránh thai khẩn cấp phổ biến, đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dùng:

• Loại 2 viên: Mỗi viên chứa 0,75mg Levonorgestrel, cần uống viên đầu tiên càng sớm càng tốt sau khi quan hệ không an toàn (tối đa không quá 72 giờ), viên thứ hai uống sau viên đầu tiên 12 giờ.
• Loại 1 viên: Chứa 10mg Mifepristone hoặc 1,5mg Levonorgestrel, chỉ cần uống 1 viên duy nhất trong vòng tối đa 120 giờ (5 ngày) sau quan hệ, hiệu quả cao nhất nếu uống trong 24 giờ đầu.

2. Cơ chế hoạt động của thuốc tránh thai khẩn cấp

Khác với thuốc tránh thai hàng ngày có chứa hàm lượng hormone thấp, ổn định và được sử dụng liên tục để duy trì hiệu quả, thuốc tránh thai khẩn cấp sử dụng lượng hormone cao để tác động nhanh vào chu kỳ sinh sản của phụ nữ với 3 cơ chế chính:

• Ức chế hoặc trì hoãn rụng trứng: Hormone trong thuốc ngăn chặn quá trình phát triển và phóng thích trứng khỏi buồng trứng, do đó tinh trùng không có trứng để thụ tinh. Đây là cơ chế chính mang lại hiệu quả tránh thai của loại thuốc này.
• Làm đặc chất nhầy cổ tử cung: Lượng hormone cao làm tăng độ đặc của chất nhầy ở cổ tử cung, ngăn chặn tinh trùng di chuyển vào trong tử cung để gặp trứng.
• Thay đổi niêm mạc tử cung: Nếu trứng đã được thụ tinh, thuốc sẽ làm thay đổi môi trường niêm mạc tử cung, ngăn chặn phôi làm tổ và phát triển thành thai.

Để giải quyết đầy đủ có vấn đề thuốc tránh thai khẩn cấp uống 1 lần có sao không còn phải nắm được khả năng hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm sử dụng sau quan hệ không an toàn:

• Uống trong vòng 24 giờ đầu tiên: Hiệu quả ngừa thai lên đến 95%
• Uống từ 24-48 giờ: Hiệu quả còn 85%
• Uống từ 48-72 giờ: Hiệu quả giảm xuống chỉ còn 58%
• Uống sau 72 giờ: Hiệu quả rất thấp, thậm chí gần như không có tác dụng với loại Levonorgestrel, chỉ loại Mifepristone có thể kéo dài hiệu quả đến 120 giờ.

3. Sự khác biệt giữa thuốc tránh thai khẩn cấp và thuốc tránh thai hàng ngày

Nhiều người nhầm lẫn hai loại thuốc này có cùng thành phần và cơ chế hoạt động, dẫn đến sử dụng sai cách, gây ảnh hưởng sức khỏe. Dưới đây là những điểm khác biệt cốt lõi:

II. Những tác dụng khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần

Sau khi hiểu rõ bản chất của loại thuốc này, chúng ta sẽ trả lời câu hỏi cốt lõi mà nhiều người quan tâm: uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không?. Dưới đây là một số tác dụng của thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần đối với sức khỏe phụ nữ:

1. Đối với sức khỏe của phụ nữ nói chung

Theo khuyến cáo của các cơ sở y tế uy tín tại Việt Nam như Bệnh viện Vinmec, Sở Y Tế Tuyên Quang và các chuyên gia dược, việc uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần trong tháng, thậm chí uống 1 lần trong năm là hoàn toàn an toàn, không gây tổn thương nghiêm trọng cho sức khỏe. Liều lượng hormone trong 1 viên thuốc tránh thai khẩn cấp vẫn nằm trong ngưỡng an toàn mà cơ thể người phụ nữ có thể đào thải và cân bằng trở lại trong vòng 1-2 chu kỳ kinh nguyệt.

Nhiều nguồn tin tức tổng hợp nghiên cứu y học quốc tế cũng chỉ ra rằng, một lần sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp không gây ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản, chức năng gan, thận hay tim mạch ở phụ nữ khỏe mạnh. Tất cả các tác dụng phụ mà bạn có thể gặp sau khi uống 1 lần thuốc đều là tạm thời, sẽ tự biến mất mà không để lại di chứng.

2. Đối với sức khỏe sinh sản

Nhiều người vẫn băn khoăn về vấn đề chỉ uống 1 lần thuốc tránh thai khẩn cấp có sao không đối với khả năng mang thai sau này. Đây là một quan niệm sai lầm hoàn toàn. Các chuyên gia sản phụ khoa khẳng định, cơ thể sẽ tự cân bằng nội tiết tố sau khi đào thải hết hormone trong thuốc, chu kỳ rụng trứng sẽ trở lại bình thường trong 1-2 tháng. Do đó, bạn hoàn toàn có thể mang thai bình thường sau khi ngừng sử dụng thuốc, nếu không có các vấn đề sức khỏe sinh sản khác.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu bạn sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp quá thường xuyên, ví dụ nhiều hơn 2 lần/tháng hoặc 3 lần/năm, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản sẽ tăng lên đáng kể, như gây rối loạn nội tiết kéo dài, teo niêm mạc tử cung, tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung. Nhưng đối với chỉ 1 lần sử dụng, bạn hoàn toàn không cần lo lắng về vấn đề này.

3. Những tác dụng phụ tạm thời có thể gặp sau khi uống 1 lần thuốc tránh thai khẩn cấp

Mặc dù uống 1 lần thuốc tránh thai khẩn cấp là an toàn, bạn vẫn có thể gặp một số tác dụng phụ tạm thời cần chú ý do lượng hormone cao trong thuốc gây ra. Những triệu chứng này thường nhẹ, tự hết sau 1-3 ngày, không để lại di chứng, bao gồm:

• Chảy máu tử cung nhẹ giữa kỳ kinh

Đây là tác dụng phụ phổ biến nhất, xảy ra ở khoảng 10-15% phụ nữ sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp. Nhiều người nhầm lẫn đây là dấu hiệu ngừa thai thành công, nhưng thực chất nó là phản ứng của niêm mạc tử cung trước sự thay đổi đột ngột của hormone trong cơ thể. Lượng máu chảy thường rất ít, chỉ là đốm nhỏ màu nâu đỏ, kéo dài 1-2 ngày rồi tự dừng. Nếu bạn gặp tình trạng chảy máu nhiều như kinh nguyệt, kéo dài trên 3 ngày, cần đến cơ sở y tế để thăm khám kịp thời.

• Cơ thể mệt mỏi, uể oải

Sự thay đổi nội tiết tố sau khi uống thuốc có thể khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, không có năng lượng, chủ yếu xảy ra vào ngày đầu sau khi uống thuốc. Tình trạng này sẽ tự biến mất sau 1-2 ngày khi cơ thể bắt đầu cân bằng hormone. Bạn chỉ cần nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung nước và chất dinh dưỡng để cơ thể phục hồi nhanh hơn. Nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài hơn 1 tuần, bạn cần đi khám để loại trừ các nguyên nhân sức khỏe khác.

• Chóng mặt, buồn nôn, nôn mửa

Đây là các tác dụng phụ thường gặp ở những người mới sử dụng thuốc lần đầu, do cơ thể chưa quen với lượng hormone cao. Bạn có thể cảm thấy hoa mắt chóng mặt, buồn nôn nhẹ, thậm chí nôn mửa nếu cơ địa nhạy cảm. Để giảm thiểu triệu chứng này, bạn có thể uống thuốc sau khi ăn no, tránh uống lúc bụng đói. Nếu bạn nôn mửa trong vòng 2 giờ sau khi uống thuốc, cần thông báo với bác sĩ để được tư vấn uống bù liều, vì thuốc chưa kịp hấp thụ vào cơ thể để phát huy tác dụng.

• Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt tạm thời

Một tác dụng phụ khác phổ biến là chu kỳ kinh nguyệt có thể bị thay đổi so với bình thường: kinh đến sớm 3-7 ngày hoặc trễ 1-2 tuần so với ngày dự kiến. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể, không phải là dấu hiệu mang thai hay có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Sau 1-2 chu kỳ, kinh nguyệt sẽ tự điều hòa trở lại bình thường. Nếu bạn bị trễ kinh trên 2 tuần sau khi uống thuốc, bạn nên sử dụng que thử thai để loại trừ khả năng mang thai ngoài ý muốn, vì thuốc tránh thai khẩn cấp không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả 100%.

• Đau ngực căng tức tạm thời

Lượng hormone trong thuốc có thể làm mô vú tăng nhạy cảm, gây cảm giác căng tức, hơi đau ở vùng ngực. Tình trạng này cũng sẽ tự hết sau vài ngày, bạn không cần dùng thuốc giảm đau trừ khi cơn đau quá nghiêm trọng. Nếu cơn đau kéo dài hoặc xuất hiện khối u bất thường ở ngực, cần đi khám bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra.

III. Những trường hợp uống 1 lần thuốc tránh thai khẩn cấp cũng cần thận trọng

Mặc dù những thông tin trên đây đã giúp cho chị em có thể yên tâm khi đặt vấn đề về uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không với hầu hết phụ nữ khỏe mạnh. Tuy nhiên, có một số nhóm đối tượng cần thận trọng, thậm chí không nên sử dụng thuốc nếu không có sự tư vấn của bác sĩ, vì có thể gây ra các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng.

• Người nghi ngờ mang thai

Thuốc tránh thai khẩn cấp không có tác dụng với thai kỳ đã hình thành, nếu bạn đã mang thai mà uống thuốc, nó không thể phá thai mà còn có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Do đó, nếu bạn đã trễ kinh và nghi ngờ mình mang thai, tuyệt đối không tự ý uống thuốc tránh thai khẩn cấp mà cần đến bệnh viện để kiểm tra chính xác.

• Người có bệnh gan tiến triển

Gan là cơ quan chính đào thải các chất thuốc ra khỏi cơ thể, nếu bạn có bệnh gan nặng như xơ gan, viêm gan cấp, ung thư gan, khả năng đào thải hormone trong thuốc sẽ bị suy giảm, dẫn đến tích lũy hormone trong cơ thể, gây rối loạn nội tiết nghiêm trọng. Bạn cần thông báo tình trạng sức khỏe gan của mình cho bác sĩ để được tư vấn biện pháp tránh thai thay thế an toàn.

• Người có tiền sử huyết khối, viêm tắc tĩnh mạch

Hormone trong thuốc tránh thai khẩn cấp có thể làm tăng nguy cơ đông máu, đối với những người đã từng bị huyết khối, viêm tắc tĩnh mạch, hoặc có các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, tăng huyết áp, tiểu đường type 2, việc uống thuốc có thể làm tăng nguy cơ tái phát bệnh, thậm chí gây biến chứng nguy hiểm như thuyên tắc phổi.

• Người bị chảy máu âm đạo bất thường chưa rõ nguyên nhân

Nếu bạn đang gặp tình trạng chảy máu âm đạo bất thường giữa kỳ kinh, không rõ nguyên nhân, tuyệt đối không tự ý uống thuốc tránh thai khẩn cấp, vì nó có thể làm tăng lượng máu chảy, che giấu các dấu hiệu của bệnh lý nền như u xơ tử cung, ung thư cổ tử cung, gây khó khăn cho chẩn đoán và điều trị sau này.

• Người dưới 17 tuổi

Phụ nữ dưới 17 tuổi có hệ nội tiết chưa phát triển hoàn thiện, việc tiếp xúc với lượng hormone cao trong thuốc tránh thai khẩn cấp có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh sản, dễ gây rối loạn kinh nguyệt kéo dài. Nếu bạn dưới 17 tuổi và cần sử dụng thuốc, phải có sự tư vấn và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

• Không nên vượt quá ngưỡng giới hạn

Mặc dù uống 1 lần thuốc tránh thai khẩn cấp là an toàn, các chuyên gia y tế đều đưa ra khuyến cáo thống nhất về ngưỡng an toàn khi sử dụng loại thuốc này để tránh lạm dụng, gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe:

• Tối đa 2 lần trong 1 tháng

• Tối đa 3 lần trong 1 năm

Nếu bạn vượt quá ngưỡng này, nguy cơ gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng sẽ tăng lên đáng kể, bao gồm:

• Rối loạn nội tiết kéo dài

• Ảnh hưởng khả năng sinh sản

• Tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung

• Tăng nguy cơ ung thư cơ quan sinh sản

• Ảnh hưởng các cơ quan nội tạng

Kết luận

Như vậy, câu trả lơi cho câu hỏi uống thuốc tránh thai khẩn cấp 1 lần có sao không là hoàn toàn an toàn đối với hầu hết phụ nữ khỏe mạnh, không gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe nói chung và sức khỏe sinh sản và nói riêng. Tất cả các tác dụng phụ mà bạn có thể gặp đều là tạm thời, tự biến mất sau 1-2 ngày. Tuy nhiên, bạn cần tuân thủ ngưỡng an toàn khi sử dụng thuốc, không vượt quá 2 lần/tháng và 3 lần/năm để tránh lạm dụng, gây các biến chứng sức khỏe không mong muốn.